فراخوان تظاهرات گسترده روز دوشنبه، تهدید بزرگی برای دولت شکننده وحدت ملی

موقعیت: کابل

کابل، افغانستان – اقتصاد آشفته، برنامه‎های سیاسی و کشمکش‌های قومی، همه مانند یک ترکیب انفجاری جمع شده‌اند. رهبران سیاسی که بیشتر از اقلیت هزاره هستند از مردم خواسته‌اند تا به روز دوشنبه در یک تظاهرات میلیونی گردهم آیند.

مشکل اصلی پروژه انتقال لین برق توتاپ (ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان، پاکستان) است که از آسیای مرکزی به آسیای جنوبی برق می‌رساند. جنجال در مورد عبور این لین برق از مسیر سالنگ از شمال، یا از طریق مسیر بامیان از مرکز افغانستان می‌باشد.

این اعتراض‌ها پس از آن سازماندهی شده است که حکومت در جلسۀ کابینه (شنبه، ۱۱ ثور) فیصله کرده است که خط نیروی برقی که از ترکمنستان به افغانستان می‎آید، از مسیر سالنگ به جنوب کشور امتداد یابد.

کشورهای آسیای مرکزی منابع عظیم انرژی دارند و بخشی از انرژی برق و گاز خود را به کشورهای آسیای جنوبی صادر می‎کنند. افغانستان با در نظرداشت موقعیت جفرافیایی که دارد، به عنوان مرکز اتصال (HUB) میان این کشورها عمل می‎کند. پروژه‎های بزرگ برق کاسا-۱۰۰۰ (CASA-1000) ‌که انرژی برق آبی را از قرقیزستان از طریق تاجیکستان به افغانستان و پاکستان می‌رساند و گاز تاپی TAPI  (ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هندوستان) دو پروژه بزرگ انتقال انرژی هستند که از سال‎ها به این‎سو روی پیشرف آن‌ها کار صورت می‎گیرد. از این میان، پروژۀ سومی به نام توتاپ، به دلیل مسیر عبور آن از افغانستان جنجالی شده است.

tutap azad

معترضان در کابل یک هفته به دولت فرصت داد که تا تصمیم یازدهم ثور کابینه را تغییر دهد. عکس از فیسبوک حمید فیدل

دولت افغانستان به همراه بانک توسعۀ آسیایی که تمویل کنندۀ مالی این پروژه است، شرکت فیشنر Fichtner جرمنی، که یکی از معتبرترین شرکت‎های انجنیری در سطع دنیاست را طی قراردادی برای تهیه ماسترپلان پروژه توتاپ استخدام کرده بود. این شرکت در ماه آپریل سال ۲۰۱۳ ماسترپلان انتقال لین برق توتاپ را آماده کرده و به دولت افغانستان و بانک توسعه آسیایی تحویل داده است. براساس این ماستر پلان که گزینه بامیان و سالنگ مورد مطالعه قرار گرفته است، شرکت فیشنر مسیر بامیان را به دلایل فنی، اجرایی، اقتصادی و امنیتی بر مسیر سالنگ ترجیح داده است.

در گزارش چنین نوشته شده است: «مسیر بامیان مشکلات و باریکی مسیر سالنگ را نخواهد داشت و در سویی دیگر، سبب می‌شود که محل‌های تولید برق حرارتی محلی در مسیر بامیان را به کل شبکه برق افغانستان وصل نموده، و سبب افزایش امنیت تامین برق کابل و جنوب افغانستان به خاطر استفاده از دو خط انتقال جداگانه (بامیان و سالنگ) می‌گردد.»

در ماه نوامبر ۲۰۱۵ اعتراض‎ها در محافل سیاسی و رسانه‎ها پس از آن شروع شد که دولت پروسۀ داوطلبی کار این پروژه را از مسیر سالنگ به کمیسیون تدارکات ملی راجع کرد.

سرور دانش معاون رییس‎جمهور غنی در اوایل ماه جنوری امسال در اعتراض به تغییر مسیر این خط، فواید گزارش شرکت فیشنر را نقل قول می‌کند و باردیگر از خطر برف‌کوچ و قطع برق در سالنگ در فصل زمستان که فیشنر آن را به عنوان یک تهدید تذکر داده است، به حکومت هشدار می‌دهد. ولی دولت در جلسه کابینه به روز (شنبه، ۱۱ ثور/ ۳۰ آپریل) نهایی کرد که این خط از مسیر سالنگ عبور کند و کار آن به‎زودی شروع شود.

13199453_241596462874648_1855297550_o

معترضان در بامیان تغییر پروژه توتاپ را تبعیض آشکار و سیستماتیک علیه مناطق مرکزی خواندند. عکس از نورالله عزیزی

به تاریخ ۳ ماه می، ادارۀ امور ریاست جمهوری با انتشار اعلامیۀ بلندی دلیل تغییر این مسیر را اینگونه توضیح داده است: «مطالعات کمپنی فیشنر کشور جرمنی که در ماسترپلان برق کشور انعکاس یافته، در ابتدا روی لین ۵۰۰ کیلوولت از پلخمری الی کابل از مسیر بامیان بوده است. اما بر اساس درخواست دونرها (ADB, WB, USAID, IDB) با نمایندگان وزارت‌های مربوط و شرکت برشنا، در ماه فبروری ۲۰۱۳ در شهر شتوتگارد جرمنی، جلسه شد و فیصله گردید که شرکت فیشنر مسیر سالنگ را نیز مطالعه نماید. طبق مطالعات شرکت فیشنر، مسیر سالنگ نزدیک‌تر و کم‌هزینه‌تر تشخیص شد و تطبیق پروژه از این مسیر سریع‌تر برآورد گردید که با تأیید تمویل‌کنندگان، تغییر کرد.» ادارۀ امور ادامه داده است: «از این روی شرکت برشنا اسناد داوطلبی پروژه را در آن زمان براساس فیصله شورای وزیران در اخیر سال ۱۳۹۲ از مسیر سالنگ‌ها تهیه و به اعلان داوطلبی سپرد.»

جنجال‎ها به دنبال این اعلامیه دولت بالا گرفت و سلسلۀ اعتراضات به این تصمیم دولت هم شروع شد. شرکت برشنا و وزارت انرژی و آب هم در یک کنفرانس خبری مشترک در دفاع از فیصله کابینه گفت که این فیصله شرکت فیشنر و فشار دونرهاست که این خط از مسیر سالنگ بگذرد.

اما شرکت فیشنر از ارائه توضیحات در این خصوص سکوت کرده است و به رسانه‌ها گفته است از مصاحبه در مورد پروژه افغانستان خودداری می‌کنند.

بامداد روز (جمعه، ۱۷ ثور) هزاران نفر از اهالی بامیان در اعتراض به تغییر خط مسیر برق ۵۰۰ کیلوولت توتاپ اعتراض و خواهان انتقال و عملی‎شدن این پروژه از مسیر بامیان که از نظر اقتصادی وضعیت خوبی ندارد، شدند که باعث ایجاد فرصت‌های کاری و سرمایه‌گذاری خواهد شد.

معترضان تغییر مسیر این خط را «بی‎عدالتی و تبعیض سیستماتیک» علیه مردم مناطق مرکزی که اکثریت از قوم هزاره هستند، خواندند. معترضان در بامیان هشدار دادند اگر دولت به خواسته‎های‎شان رسیدگی نکنند به اعتراضات‎شان ادامه می‎دهند.

13199478_241596439541317_1523275609_o

اعتراضات از بامیان شروع شد و به و لایت‌های دیگر نیز گشترش یافت. عکس از نورالله عزیزی، بامیان.

اعتراض مدنی روز جمعه در بامیان، آغاز موج گستردۀ اعتراضات سراسری مدنی در کشور را رقم زد و دامنۀ این اعتراضات در دیگر شهرها و ولایت‎های کشور نیز کشیده شد.

این اعتراضات با واکنش‎های نیز به همراه شد و مخالف نیز پیدا کرد. واکنش‎های هردو طرف خیلی خوش‎آیند نیستند و عده‌ای با استفاده از رسانه‌های اجتماعی تلاش کردند که تشویش‌های قومی را افزایش داده و زخم‌های کهنه را باز ‌کنند. هزاره‎ها در قرن‎های اخیر در افغانستان همواره احساس مظلومیت کرده‌اند و زخم‌های جنگ داخلی سخت دهه ۱۹۹۰ هنوز هم تازه است.

به دنبال این اعتراضات دادخواهانه در کابل «شورای عالی مردمی جنبش روشنایی» تشکیل شد تا از تصمیم شرکت فیشنر مبنی بر انتقال برق توتاپ از مسیر بامیان دفاع کنند. این جنبش در جلسۀ روز (دوشنبه، ۲۰ ثور) یک هفته به دولت مهلت دادند که در تصمیم‌اش تجدید نظر کند و در غیرآن، تظاهرات میلیونی را راه‎اندازی خواهند کرد.

این جلسه با شرکت‌کنند‌گان بلندپایه دولتی و سطح بالا ویژگی خاصی داشت: در بین اشتراک‌کننده‌گان، سرور دانش معاون دوم رییس‎جمهور غنی، محمد محقق معاون رییس اجرایی، کریم خلیلی، معاون پیشین رییس‎جمهور کرزی و ده‎ها سیاست‎مدار بلندرتبه و مطرح که بسیاری از آنها از قوم هزاره بودند و هزاران نفر دیگر در این جلسه شرکت داشتند.

یک ساعت پس از ختم این جلسه مردمی، اشرف غنی، رییس‎جمهور کشور در تلویزیون ملی ظاهر شد و گفت که انتقال این خط از مسیر سالنگ، در زمان حکومت کرزی نهایی شده و او کمیسیونی را تشکیل می‎دهد که تمامی سندهای مربوط به انتقال این خط را بررسی کرده و در روشنایی آن دولت تصمیم بعدی‎اش را می‎گیرد.

ولی معترضان با رد پیشنهاد رییس‎جمهوری، تشکیل کمیسیون را غیرضروری دانسته و بر خواسته‎های اصلی‎شان پافشاری دارند و برای تظاهرات روز دوشنبه فراخوان داده‎اند.

13178922_1081804918559578_3531061315829512676_n

جریان تظاهرات در ولایت هرات در غرب افغانستان. عکس از نسیم سیامک

عبدالرئوف ابراهیمی، رئییس مجلس نمایندگان؛ عطامحمد نور، سرپرست ولایت بلخ؛ رحمت‎الله نبیل و امرالله صالح، رؤسای پیشین امنیت ملی؛ عمر داوودزی، سفیر افغانستان در اسلام‎آباد و وزیر پیشین داخله و ده‎ها سیاست‎مدار مطرح و نمایندگان مردم در پارلمان از این جنبش حمایت می‎کنند.

در جهت دیگر، صدها نفر در پکتیا نیز به جاده‎ها آمده و از اقدام حکومت دفاع کرده‎اند. این معترضان گفته‎اند که انتقال این خط از مسیر بامیان آن‎ها را از دسترسی به برق محروم می‎کند. این قضیه نمایندگان مردم در پارلمان را نیز به دو قطب موافق و مخالف دولت تقسیم کرده است.

این معضل برای حکومت شکننده وحدت ملی که رییس‎جمهور غنی و عبدالله عبدالله ریییس‎اجرایی، میانه خوبی باهم ندارند، دشوار خواهد بود که آن را کنترل کنند.

(۱۳۳)

فراخوان تظاهرات گسترده روز دوشنبه، تهدید بزرگی برای دولت شکننده وحدت ملی

درباره نویسنده
-